Project

Over de waarde van ervaringsdeskundigheid

Salaris, onkostenvergoeding, vrijwilligersattentie. Alles wat er komt kijken bij beloningsbeleid

Stap 1: Persoonlijke ervaringsdeskundigheid

Zelf ervaren

Alles wat je meemaakt, ups en downs
Ervaringsdeskundigheid start meestal met kennis over de eigen medische klachten en emoties. Daarop volgen ervaringen met medische behandelingen, inclusief wachtlijsten en bureaucratie. Door allerlei ervaringen ontstaat steeds meer deskundigheid, ook over bijkomende onderwerpen. Bijvoorbeeld de gang van zaken in ziekenhuizen, regels rondom uitkeringen, toegankelijkheid en omgaan met de bureaucratie. De ervaringen leveren vaak emoties op en nog niet alle deskundigheid is bewust aanwezig.
Ervaringsdeskundigheid ontstaat ook door langdurig leven met een aandoening of andere zware levensomstandigheden. Deze ervaringen zijn specifiek en voor iedereen anders.

Stap 1 is een niet-overdraagbare vorm van ervaringsdeskundigheid. Iedereen heeft unieke ervaringen en is alleen zélf deskundig over zijn/haar eigen leven. 

Stap 2: Individuele ervaringskennis

B. Kennen

De lessen van je leven
Lezen, een lidmaatschap van de patiëntenvereniging, met lotgenoten praten of op Facebook ervaringen delen. Het levert interessante informatie op. Vaak herkennen ervaringsdeskundigen zich ook in beschrijvingen van lotgenoten, waardoor ze dit voor zichzelf beter onder woorden kunnen brengen. Gaandeweg leren ervaringsdeskundigen steeds meer over zichzelf en over wat zij hebben of meemaken. Omdat zij heel specifiek informatie zoeken, worden sommige ervaringsdeskundigen inhoudelijk minstens zo deskundig als bijvoorbeeld hun behandelend arts.
Deze ervaringsdeskundigen hebben gereflecteerd op hun eigen ervaringen. Ze kunnen er met afstand en overzicht naar kijken. Door verwerkingsprocessen en de tijd die alle wonden heelt, slijt de emotie. Er komt steeds meer inzicht voor in de plaats. Bovendien hebben mensen vaak veel informatie opgezocht en weten ze nu ook inhoudelijk wat er met hen gebeurt. Ze kunnen de theorie uit boeken koppelen aan hun eigen ervaringen. Ook ervaringen met het zorgsysteem en regelgeving werken door. Deze ervaringskennis is deels theoretisch, deels gebaseerd op persoonlijke beleving.

Stap 3: Collectieve ervaringskennis

C. Weten

Vergelijk jouw ervaringen met die van anderen
Geen ziekte is hetzelfde, en zelfs bij dezelfde beperking of uitdagingen in het leven reageren mensen allemaal anders. Door zich te blijven ontwikkelen leren ervaringsdeskundigen hoe hun eigen ervaringen zich verhouden tot de ervaringen van lotgenoten. Ze kunnen ervaringsdeskundigen overeenkomsten en verschillen steeds beter herkennen en benoemen. Ervaringsdeskundigen leren niet alleen hun eigen ervaringen inbrengen, maar ook hoe bepaalde ervaringen voor mensen in een vergelijkbare situatie zijn. Ze kennen het cliëntenperspectief en hebben ‘collectieve ervaringskennis’.
Deze ervaringsdeskundigen kunnen hun eigen ervaringen plaatsen en vergelijken met die van anderen in eenzelfde soort situatie. Ze zijn ‘deskundig over ervaringen’ en kunnen het cliëntenperspectief benoemen. We noemen dit ‘collectieve ervaringskennis’

In precies dezelfde omstandigheden, handelen mensen allemaal anders. Toch zijn er ook overeenkomsten te benoemen, doordat mensen vergelijkbare processen doormaken. Door gesprekken met lotgenoten en het lezen van informatie, gaan ervaringsdeskundigen steeds meer dit soort overeenkomsten en verschillen zien tussen zichzelf en andere mensen in een vergelijkbare situatie. Ze krijgen meer inhoudelijke kennis over medische gegevens en over regelgeving. Ook ontstaat er een steeds beter onderbouwde visie op de zorg en samenleving.
De meeste ervaringsdeskundigen doen deze ‘collectieve ervaringskennis’ op bij patiënten- en cliëntenorganisaties. Het kan ook tijdens groepsbehandelingen in de zorg, of een opleidingen voor ervaringsdeskundigen. 

Stap 3: Collectieve ervaringskennis

C. Weten

Vergelijk jouw ervaringen met die van anderen
Geen ziekte is hetzelfde, en zelfs bij dezelfde beperking of uitdagingen in het leven reageren mensen allemaal anders. Door zich te blijven ontwikkelen leren ervaringsdeskundigen hoe hun eigen ervaringen zich verhouden tot de ervaringen van lotgenoten. Ze kunnen ervaringsdeskundigen overeenkomsten en verschillen steeds beter herkennen en benoemen. Ervaringsdeskundigen leren niet alleen hun eigen ervaringen inbrengen, maar ook hoe bepaalde ervaringen voor mensen in een vergelijkbare situatie zijn. Ze kennen het cliëntenperspectief en hebben ‘collectieve ervaringskennis’.
Deze ervaringsdeskundigen kunnen hun eigen ervaringen plaatsen en vergelijken met die van anderen in eenzelfde soort situatie. Ze zijn ‘deskundig over ervaringen’ en kunnen het cliëntenperspectief benoemen. We noemen dit ‘collectieve ervaringskennis’

In precies dezelfde omstandigheden, handelen mensen allemaal anders. Toch zijn er ook overeenkomsten te benoemen, doordat mensen vergelijkbare processen doormaken. Door gesprekken met lotgenoten en het lezen van informatie, gaan ervaringsdeskundigen steeds meer dit soort overeenkomsten en verschillen zien tussen zichzelf en andere mensen in een vergelijkbare situatie. Ze krijgen meer inhoudelijke kennis over medische gegevens en over regelgeving. Ook ontstaat er een steeds beter onderbouwde visie op de zorg en samenleving.
De meeste ervaringsdeskundigen doen deze ‘collectieve ervaringskennis’ op bij patiënten- en cliëntenorganisaties. Het kan ook tijdens groepsbehandelingen in de zorg, of een opleidingen voor ervaringsdeskundigen. 

Stap 4:Beroepsvaardigheden

D. Kunnen

Deskundig inzetten expertise
Om de opgebouwde expertise gericht in te kunnen zetten in een bepaald soort werk, zijn vaardigheden nodig. Deze zijn voor elke functie anders. Als maatje moet je sociaal zijn en contact kunnen maken, terwijl een onderzoeker zich vast moet kunnen bijten in een inhoudelijk onderwerp. Trainers moeten groepsprocessen kunnen begeleiden en therapeuten moeten opgeleid zijn voor de soort therapie die zij geven.
Ervaringsdeskundigen in de best betaalde functies beschikken over collectieve ervaringskennis, inhoudelijke expertise, een groot netwerk en de benodigde vaardigheden voor het specifieke werk dat zij uitvoeren. We vatten het samen met ‘collectieve ervaringsdeskundigheid’.
Deze ervaringsdeskundigen werken voornamelijk vanuit collectieve ervaringskennis. Vanuit hun professionele vaardigheden, afgestemd op hun beroep op functie, kunnen ze ervaringsdeskundigheid als extra expertise toevoegen aan hun werk.

Andere indelingen

In de vele rapporten over ervaringsdeskundigen worden diverse indelingen gebruikt. Langzaam maar zeker is hierdoor erkenning gekomen voor begrippen als ‘ervaringskennis’. Veel gebruikt is de drietrap Ervaringen – Ervaringskennis – Ervaringsdeskundigheid.

Binnen het project ‘Waardering Ervaringsdeskundigen’ werken we niet met deze drietrap, omdat we aansluiten bij de term ervaringsdeskundige zoals die gebruikelijk is in alledaags Nederlands. Er is wel veel overlap.

  • De meeste onderzoeken bedoelen met Ervaringen de hierboven beschreven eigen ervaringsdeskundigheid en eigen ervaringskennis.
  • De meeste onderzoeken bedoelen met Ervaringskennis de hierboven beschreven ‘collectieve ervaringskennis’.
  • De meeste onderzoeken bedoelen met Ervaringsdeskundigheid de hierboven beschreven ‘collectieve ervaringsdeskundigheid’.

Levenslang leren is heel gewoon. In het dagelijks leven doen we continu nieuwe ervaringen op. Om deze persoonlijke ervaringsdeskundigheid te gebruiken om anderen te helpen, zijn een aantal extra stappen te zetten. Meestal is ‘iets weten door ervaring’ niet voldoende. Bij de ontwikkeling van ervaringsdeskundigheid gaat het ook om jezelf kennen, weten hoe het voor anderen en kunnen.

Indeling stappen van ervaringsdeskundigheid

We onderscheiden vier stappen bij ervaringsdeskundigheid. Deze sluiten aan bij de stappen van scholing en ontwikkeling.

Competentiemodel

Voor elke soort werk zijn andere competenties nodig. Die competenties bestaan uit een combinatie van kennis en vaardigheden. Het gaat niet alleen om theoretische kennis. Ervaringsdeskundigheid wordt gezien als derde kennisbron, naast professionele kennis en wetenschappelijke kennis. Het gaat ook niet alleen om persoonlijke ervaringen. Professionele ervaringen en het ‘fingerspitzengefühl’ dat men daarbij ontwikkeld, dragen ook bij aan competenties.

In het dagelijks leven beïnvloeden alle kennis- en ervaringsbronnen elkaar. We leren van de ervaringen van mensen die op TV zien, kennen de belangrijkste ziekten en zoeken online naar informatie zodra we iets mankeren.

Het competentiemodel brengt de samenhang tussen kennis en ervaring in beeld. Het laat de twee manieren zien waarop we kennis ‘eigen maken’.

Cirkels met termen, uitgelegd in de tekst
Competentiemodel

Van theorie naar eigen ervaringen

Van buiten naar binnen sluit dit model aan bij de gangbare voorbereiding op een beroep. We volgen een opleiding om een vak te leren, gebaseerd op theoretische kennis. Praktijkgerichte opleidingen moedigen studenten aan om de koppeling tussen praktijk en theorie te maken. Daarbij maken ze kennis met ervaringen van andere mensen. Via zelfreflectie kan men zich de stof echt eigen maken. De ervaringen in het dagelijks leven, zowel met werk als privé, worden daarna automatisch gekoppeld aan deze kennis.

Van eigen ervaringen naar theorie

Van binnen naar buiten lezen we de weg vanuit ervaringsdeskundigheid. Centraal staat de mens, met een unieke persoonlijkheid, herkomst en leefomgeving. Door te leren van ervaringen ontstaat ervaringsdeskundigheid. We richten ons hier op de ervaringsdeskundigheid rond ziekten/beperkingen en welzijn. Door onze eigen ervaringen naast die van anderen te leggen, kunnen we ze beter plaatsen. Vanuit die herkenning, komt soms pas de erkenning voor de eigen situatie. In contact met anderen doen mensen meer kennis op over zichzelf. Dicht bij zichzelf, door ervaringen uit te wisselen, en wat afstandelijker door ervaringen van anderen aan te horen. We leren ook van andermans ervaringen als die niet direct bij onze situatie aansluiten. Met empathie kijken we TV als een ervaringsdeskundige zijn of haar verteld. Brokjes van dit verhaal dragen bij aan onze ervaringskennis. Op dezelfde manier breidt onze kennis zich steeds verder uit. Informatie die aansluit bij eigen ervaringen, zullen we eerder onthouden dan informatie over onderwerpen waar we ons niet mee verbonden voelen. Tenslotte kunnen we al deze deskundigheid en kennis gebruiken in onze werksituatie.